scidialНаучный диалогNauchnyi dialog2225-756X2227-1295Limited Liability Company "Center for Scientific and Educational Projects" (CSEP)10.24224/2227-1295-2024-13-5-456-474scidial-5449Research ArticleИСТОРИЧЕСКИЕ НАУКИHISTORYСталинградская битва: отражение событий и оценка в турецкой прессе периода Второй мировой войныBattle of Stalingrad: Reflection of Events and Evaluation in Turkish Press during Period of World War IIhttps://orcid.org/0000-0002-3974-7924ОзтюркМ.ÖztürkM.

Озтюрк Мустафа - кандидат исторических наук, доцент, кафедра международных отношений, факультет экономики и управления.

Анталия

Mustafa Öztürk - PhD in History, Associate Professor, Department of International Relations, Faculty of Economics and Management.

Antalya

mustafaozturk@akdeniz.edu.trhttps://orcid.org/0000-0002-6949-9490ВагабовМ. М.VagabovM. M.

Вагабов Махач Мустафаевич - доктор исторических наук, профессор кафедры гуманитарных дисциплин.

Москва

Makhach M. Vagabov - Doctor of History, Professor of the Department of Humanities.

Moscow

9162803@mail.ruhttps://orcid.org/0000-0002-8109-2861ГазиеваА. А.GazievaA. A.

Газиева Абидат Абдулаевна - младший научный сотрудник, Институт истории, археологии и этнографии.

Махачкала

Abidat A. Gazieva - junior research scientist, Institute of History, Archaeology and Ethnography.

Makhachkala

gazieva.abidat@mail.ruУниверситет АкденизТурцияAkdeniz UniversityTurkeyМосковский политехнический университетРоссияMoscow Polytechnic UniversityRussian FederationДагестанский федеральный исследовательский центр Российской академии наукРоссияDaghestan Federal Research Centre of the Russian Academy of SciencesRussian Federation202429062024135456474Copyright © Озтюрк М., Вагабов М.М., Газиева А.А., 20242024Озтюрк М., Вагабов М.М., Газиева А.А.Öztürk M., Vagabov M.M., Gazieva A.A.Данная работа распространяется под лицензией Creative Commons Attribution 4.0.This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 License.https://www.nauka-dialog.ru/jour/article/view/5449

Статья посвящена вопросу репрезентации Сталинградской битвы на страницах турецкой печати. Источниковой базой исследования послужили газеты региональных турецких изданий, функционирующие в годы Второй мировой войны, материалы которых, освещающие Сталинградскую битву, вводятся в научный оборот впервые. В исследовании показано, что турецкое правительство избежало негативного воздействия напряженной дипломатической атмосферы военного периода. Однако по этой причине газеты, которым было поручено предоставлять населению точную информацию, в первые годы войны подвергались цензуре и ограничениям. После успеха Красной Армии на Сталинградском фронте освещение вопросов войны на страницах турецкой прессы резко изменилось в пользу СССР, стало более объективным.

Новизна исследования видится в новом ракурсе поставленной исследовательской задачи. Вводятся в научный оборот новые источники турецкой периодики. Авторы приходят к выводу о том, что политика двойственности в дипломатии Турции имела четкую проекцию на страницы газет, которые подвергались жесткой цензуре и были вынуждены работать в соответствии с государственными установками.

This article delves into the representation of the Battle of Stalingrad in the pages of the Turkish press. Drawing upon regional Turkish newspapers from the years of World War II, materials shedding light on the Battle of Stalingrad are introduced into scholarly discourse for the first time. The study reveals that the Turkish government managed to navigate the tense diplomatic atmosphere of the wartime period effectively. However, this led to censorship and restrictions imposed on newspapers tasked with providing accurate information to the population during the early war years. Following the Red Army’s success on the Stalingrad front, cover-age of war-related issues in the Turkish press shifted significantly in favor of the USSR, becoming more objective. The novelty of the research lies in a fresh perspective on the research question posed. New sources from Turkish periodicals are introduced into scholarly circulation. The authors conclude that Turkey’s policy of diplomacy duality had a clear impact on newspaper pages, subjecting them to strict censorship and requiring alignment with state directives.

прессагазетыСталинградская битвамеждународные отношенияТурцияСССРpressnewspapersBattle of Stalingradinternational relationsTurkeyUSSRReferencesШепель А. Сталинград в аду : о чем писали газеты США [Электронный источник] / А. Шепель. — Режим доступа : https://naukatehnika.com/stalingrad-v-adu-o-chem-pisali-gazetyi-ssha.html (дата обращения 01.03.24).Askeri Vaziyet. (1942). Tasvir-i Efkâr. 25 Kasım. S. 1. (In Turk.).Askeri Vaziyet. Tasvir-i Efkâr. — 25 Kasım 1942. — S. 1.Bir Mucize Lazımdır Amma! (1943). Anadolu Gazetesi. 2 Şubat. (In Turk.).Bir Mucize Lazımdır Amma! Anadolu Gazetesi. — 2 Şubat 1943.Milli Şefin Dünkü Nutku, Vakit. (1939). 2 Kasım. S. 1. (In Turk.).Milli Şefin Dünkü Nutku, Vakit. — 2 Kasım 1939. — S. 1.Moskova Yeni ve Mühim Muvaffakiyetler Bildiriyor. (1942). Akşam. 29 Aralık. S. 1.Moskova Yeni ve Mühim Muvaffakiyetler Bildiriyor, Akşam. — 29 Aralık 1942. — S. 1.Moskova’ya Göre, Ulus. (1943). 14 Şubat. S. 1. (In Turk.).Moskova’ya Göre, Ulus. — 14 Şubat 1943. — S. 1.Novorosisk’in Düşmesi ve Stalingrad Harekâtı. (1942). Cumhuriyet. 10 Eylül. S. 1. (In Turk.).Novorosisk’in Düşmesi ve Stalingrad Harekâtı. Cumhuriyet. — 10 Eylül 1942. — S. 1.Nüfusun dörtte biri kentlerde yaşarken dörtte üçü kırda yaşamaktaydı. StaticticalIndicators 1923—2009. Available at: https://web.archive.org/web/20160129141153/http://www.tuik.gov.tr/yillik/Ist_gostergeler.pdf (accessed 11.10.2023). (In Turk.).Nüfusun dörtte biri kentlerde yaşarken dörtte üçü kırda yaşamaktaydı. Statictical-Indicators 1923—2009 [Electronic resource]. — Access mode : https://web.archive.org/web/20160129141153/http://www.tuik.gov.tr/yillik/Ist_gostergeler.pdf (accessed 11.10.2023).Sertel Zekeriya, Tan Gazetesi. (1943). 18 Ağustos. S. 1. (In Turk.).Sertel Zekeriya, Tan Gazetesi. — 18 Ağustos 1943. — S. 1.Sertel Zekeriya. (1968). Hatırladıklarım. İstanbul: Yaylacık Kitabevi. S. 208. (In Turk.).Sertel Zekeriya, Hatırladıklarım. — İstanbul : Yaylacık Kitabevi, 1968. — 310 s.Shepel, A. Stalingrad in Hell: what the US newspapers wrote about. Available at: https://naukatehnika.com/stalingrad-v-adu-o-chem-pisali-gazetyi-ssha.html (accessed 01.03.24). (In Russ.).Sovyet Hususi Tebliği: Stalingrad Ordusu Baş Komutanı esir edildi. General Pavlus esaretinden birkaç saat evvel mareşalliğe terfi etmişti”, Vakit. — 1 Şubat 1943. — S. 1.Sovyet Hususi Tebliği: Stalingrad Ordusu Baş Komutanı esir edildi. General Pavlus esaretin-den birkaç saat evvel mareşalliğe terfi etmişti”. (1943). Vakit. 1 Şubat. S. 1. (In Turk.).Sovyet Orduları Güney Cephesinde şiddetli bir taarruza geçtiler”, Tasvir-i Efkâr. — 23 Kasım 1942. — S. 1.Sovyet Orduları Güney Cephesinde şiddetli bir taarruza geçtiler”, Tasvir-i Efkâr. (1942). 23 Kasım. S. 1. (In Turk.).Sovyet Taaruzu İnkişaf ediyor”, Tasvir-i Efkâr. — 25 Kasım 1942. — S. 1 .Sovyet Taaruzu İnkişaf ediyor”, Tasvir-i Efkâr. (1942). 25 Kasım. S. 1. (In Turkish.).Sovyetler yeniden 16400 esir aldılar. Altı büyük şehir geri alındı ve Ukrayna’ya girildi”, Vakit. — 25 Aralık 1942. — S. 1.Sovyetler yeniden 16400 esir aldılar. (1942). Altı büyük şehir geri alındı ve Ukrayna’ya gi-rildi”. Vakit. 25 Aralık. S. 1. (In Turk.).Stalingrad bölgesinde Sovyet baskısı şiddetini arttırdı”, Tasvir-i Efkâr. — 24 Kasım 1942. — S. 1.Stalingrad bölgesinde Sovyet baskısı şiddetini arttırdı”. (1942). Tasvir-i Efkâr. 24 Kasım. S. 1. (In Turk.).Stalingrad kesiminde Sovyet taarruzları devam ediyor”, Tasvir-i Efkâr. — 24 Kasım 1942. — S. 1.Stalingrad kesiminde Sovyet taarruzları devam ediyor”. (1942). Tasvir-i Efkâr. 24 Kasım. S. 1. (In Turk.).Tahsin Banguoğlu. Milli Şef Dönemi Hatıraları // Tercüman. — 17 Mayıs 1986.Tahsin Banguoğlu. (1986). Milli Şef Dönemi Hatıraları. In: Tercüman. 17 Mayıs. (In Turk.).Tasvir-i Efkâr. — 23 Kasım 1942. — S. 1.Tasvir-i Efkâr. (1942). 23 Kasım. S. 1. (In Turk.).TBMM ZABIT CERİDESİ [Parliament Chambers]. — 1.11.1939. — S. 3.TBMM ZABIT CERİDESİ. (1939). 1.11. S. 3. (In Turk.).TBMM ZABIT CERİDESİ [ParliamentChambers]. — D.6, İ.2, Cilt : 19, 25.06.1941.TBMM ZABIT CERİDESİ. (1941). D.6, İ.2, Cilt: 19, 25.6. (In Turk.).Türkiye Siyasetinden Almanlar Memnun Değillermiş”, Vakit. — 8 Ekim 1939. — S. 1.Türkiye Siyasetinden Almanlar Memnun Değillermiş”. (1939). Vakit. 8 Ekim. S. 1. (In Turk.).Горбенко В. И. Битва под Сталинградом на страницах газеты «Красная звезда» (к 80-летию Сталинградской битвы) / В. И. Горбенко // Гуманитарная подготовка в медицинском вузе : проблемы и перспективы : материалы межвузовской научно-практической конференции. — Санкт-Петербург : Санкт-Петербургский государственный университет промышленных технологий и дизайна, 2023. — С. 48—54.Armaoğlu, F. (2010). Yüzyıl Siyasi Tarihi. Ankara: Alkım Yayınevi. 1200 s. (In Turk.).Озтюрк М. Сталинградская битва в зеркале региональной британской прессы (на материале газеты «Western Post», 1942—1943) / М. Озтюрк, Ю. Г. Кокорина, М. М. Вагабов // Научный диалог. — 2024. — Т. 13. — № 1. — С. 448—465. — DOI: https://doi.org/10.24224/2227-1295-2024-13-1-448-465.Bakacak, A. (2002). İkinci Dünya Savaşı Dönemi’nde Ulus Gazetesi’nin İç ve Dış Politika Değerlendirmeleri, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü. 1—22. (In Turk.).Сталинградская битва : правда и вымыслы (по материалам мировой печати) : материалы 5-й Международной научно-практической конференции, посвященной 80-летию Сталинградской битвы, Москва, 23 октября 2023 года. — Москва : Московский политехнический университет, 2023. — 215 с. — ISBN 978-5-276-02819-4.Bakacak, A. (2022). İkinci Dünya Savaşı Dönemi’nde Ulus Gazetesi’nin İç ve Dış Politika Değerlendirmeleri, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü. 122—123. (In Turk.).Armaoğlu F. Yüzyıl Siyasi Tarihi / F. Armaoğlu. — Ankara : Alkım Yayınevi, 2010. — 1200 s.Battle of Stalingrad: Truth and Fiction (based on the materials of the world press): materials of the 5th International Scientific and Practical Conference dedicated to the 80th anniversary of the Battle of Stalingrad, Moscow, October 23, 2023. (2023). Moscow: Moscow Polytechnic University. 215 p. (In Russ.).Bakacak A. İkinci Dünya Savaşı Dönemi’nde Ulus Gazetesi’nin İç ve Dış Politika Değerlendirmeleri, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi / A. Bakacak. — Ankara : Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü, 2002. — S. 1—22.Beevor, A. (2020). Stalingrad. İstanbul: Çev. Nurettin Elhüseyni, Yapı Kredi Yay. 460 s. (In Turk.).Bakacak A. İkinci Dünya Savaşı Dönemi’nde Ulus Gazetesi’nin İç ve Dış Politika Değerlendirmeleri, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi / A. Bakacak. — Ankara : Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü, 2002. — S. 122—123.Çavdar, T. (2007). İz Bırakan Gazeteler ve Gazeteciler. Ankara: İmge Kitabevi. 559 s. (In Turk.).Beevor A. Stalingrad / A. Beevor. — İstanbul : Çev. Nurettin Elhüseyni, Yapı Kredi Yay, 2020. — 460 s.Çelik, A. (2018). İkinci Dünya Savaşı’nda Hükümet-Basın İlişkileri ve Gazeteci Mebuslar. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 28 (2): 315—331. (In Turk.).Çavdar T. İz Bırakan Gazeteler ve Gazeteciler / T. Çavdar. — Ankara : İmge Kitabevi, 2007. — 559 s.Deringil, S. (2000). Denge Oyunu. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları. 282 s. (In Turk.).Çelik A. İkinci Dünya Savaşı’nda Hükümet-Basın İlişkileri ve Gazeteci Mebuslar / A. Çelik // Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. — 2018. — Cilt 28, Sayı 2. — S. 315—331.Gorbenko, V. I. (2023). The Battle of Stalingrad on the pages of the newspaper Krasnaya Zvezda (to the 80th anniversary of the Battle of Stalingrad). In: Humanitarian training at a medical university: problems and prospects. Materials of the interuniversity scientific and practical conference. St. Petersburg: St. Petersburg State University of Industrial Technologies and Design. 48—54. (In Russ.).Deringil S. Denge Oyunu / S. Deringil. — İstanbul : Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2000. — 282 s.Güvenir, M. (1991). Siyasala İktidarın Basını Denetlemesi ve Yönlendirmesi. İstanbul: Gazeteciler Cemiyeti Yayınları. 236 s. (In Turk.).Güvenir M. Siyasala İktidarın Basını Denetlemesi ve Yönlendirmesi / M. Güvenir. — İstanbul : Gazeteciler Cemiyeti Yayınları, 1991. — 236 s.Hüner, T. (2012). İsmet İnönü’nün Dış Politikası (1938—1950) İkinci Dünya Savaşı’nda Türkiye. İstanbul: Kaynak Yayınları. 224 s. (In Turk.).Hüner T. İsmet İnönü’nün Dış Politikası (1938—1950) İkinci Dünya Savaşı’nda Türkiye / T. Hüner. — İstanbul : Kaynak Yayınları, 2012. — 224 s.Kabacalı, A. (1990). Başlangıçtan Günümüze Türkiye’de Basın Sansürü. İstanbul: Gazeteciler Cemiyeti Yayınları. 314 s. (In Turk.).Kabacalı A. Başlangıçtan Günümüze Türkiye’de Basın Sansürü / A. Kabacalı. — İstanbul : Gazeteciler Cemiyeti Yayınları, 1990. — 314 s.Koçak, C. (1986). Türkiye’de Milli Şef Dönemi, 11. Ankara: Yurt Yayınevi. 573 s. (In Turk.).Koçak C. Türkiye’de Milli Şef Dönemi / C. Koçak. — Ankara : Yurt Yayınevi, 1986. — Cilt : 11. — 573 s.Manka, A. G. (2008). İkinci Dünya Savaşı Yıllarında Anadolu Ajansı’nın Dış Haber Politikası, T.C. Ankara Üniversitesi SBE Halkla İlişkiler ve Tanıtım Anabilim Dalı Yayımlanmamış Doktora Tezi, [Un published PhD Thesis]. Ankara. 234 s. (In Turk.).Manka A. G. İkinci Dünya Savaşı Yıllarında Anadolu Ajansı’nın Dış Haber Politikası, T. C. Ankara Üniversitesi SBE Halkla İlişkiler ve Tanıtım Anabilim Dalı Yayımlanmamış Doktora Tezi [Un published PhD Thesis] / A. G. Manka. — Ankara, 2008. — 234 s.Oran, B. (2001). Türk Dış Politikası (1919—1980). İstanbul: C. I, İletişim. 1536 s. (In Turk.).Oran B. Türk Dış Politikası (1919—1980) / B. Oran. — İstanbul : C. I, İletişim, 2001. — 1536 s.Oran, B. (2003). Türk Dış PolitikasıI. İstanbul: İletişim Yayınları. 900. (In Turk.).Oran B. Türk Dış PolitikasıI / B. Oran. — İstanbul : İletişim Yayınları, 2003. — 900 s.Önder, Z. (2010). İkinci Dünya Savaşı’nda Türk Dış Politikası. Ankara: Bilgi Yayınevi. 472 s. (In Turk.).Önder Z. İkinci Dünya Savaşı’nda Türk Dış Politikası / Z. Önder. — Ankara : Bilgi Yayınevi, 2010. — 472 s.Öztürk, M., Kokorina, Yu. G., Vagabov, M. M. (2024). Stalingrad Battle in Mirror of Regional British Press (Western Post Newspaper, 1942—1943). Nauchnyi dia-log, 13 (1): 448—465. https://doi.org/10.24224/2227-1295-2024-13-1-448-465 (In Russ.).Salimoğlu M. Matbuat Kanunu’nun 50. Maddesi Odağında Türkiye’de Basın Özgürlüğü : Cumhuriyet Gazetesi Örneği (1945—1947) / M. Salimoğlu // Liberal Düşünce. — 2022. — Sayı 107. — S. 95—129.Salimoğlu, M. (2022). Matbuat Kanunu’nun 50. Maddesi Odağında Türkiye’de Basın Özgürlüğü: Cumhuriyet Gazetesi Örneği (1945—1947). Liberal Düşünce, 107: 125—129. (In Turk.).Şeker K. “İnönü Dönemi Basın Hayatı ve 1948-50 Arasında CHP ile Muhalefet Arasında Basın Alanında Yaşanan Tartışmalarda Merzifon Örneği” / K. Şeker // SDÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. — 2011. — S. 42—43.Şeker, K. (2011). “İnönü Dönemi Basın Hayatı ve 1948-50 Arasında CHP ile Muhalefet Arasında Basın Alanında Yaşanan Tartışmalarda Merzifon Örneği”. In: SDÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 42—43. (In Turk.).Trumpener U. “Almanya ve Osmanlı İmparatorluğu’nun Sonu” / U. Trumpener // Osmanlı İmparatorluğu’nun Sonu ve Büyük Güçler. — İstanbul : Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 1999. — S. 129—153.Trumpener, U. (1999). “Almanya ve Osmanlı İmparatorluğu’nun Sonu”. In: Osmanlı İmparatorluğu’nun Sonu ve Büyük Güçler. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları. 129—153. (In Turk.).Türkiye Dış Politikasında 50. Yıl İkinci Dünya Savaşı Yılları (1939-1946) / Dışişleri Bakanlığı. Araştırma ve Siyaset Planlama. — Ankara : Genel Müdürlüğü, 1973. — 316 s.Türkiye Dış Politikasında 50. Yıl İkinci Dünya Savaşı Yılları (1939-1946) Republıc of Turkish mınıstry of foreıgn affaırs (1973). 316 s. (In Turk.).Vural M. K. “İkinci Dünya Savaşı Türkiye’sinde Bir Muhalefet Örneği Olarak “TAN” Gazetesi” / M. K. Vural // ÇTTAD. — 2008. — VII/16-17. — S. 381—395.Vural, M. K. (2008). “İkinci Dünya Savaşı Türkiye’sinde Bir Muhalefet Örneği Olarak “TAN” Gazetesi”. ÇTTAD. VII/16-17: 381—395. (In Turk.).Yalçın O. “İkinci Dünya Savaşında İsmet İnönü ve Churchill Arasında Yapılan Adana Görüşmesi” / O. Yalçın // Atatürk Yolu Dergisi. — 2011. — Cilt 12 Sayı 47. — S. 701—731.Yalçın, O. (2011). İkinci Dünya Savaşında İsmet İnönü ve Churchill Arasında Yapılan Adana Görüşmesi. Atatürk Yolu Dergisi, 12 (47): 701—731. (In Turk.).

The authors declare that there are no conflicts of interest present.