scidialНаучный диалогNauchnyi dialog2225-756X2227-1295Limited Liability Company "Center for Scientific and Educational Projects" (CSEP)10.24224/2227-1295-2026-15-4-560-588scidial-7153Research ArticleИСТОРИЧЕСКИЕ НАУКИHISTORYТрансформация образа России в учебниках истории Турции в контексте Государственной исторической политики периода холодной войны (1945—1991 годы)Transformation of Russia’s Image in Turkish History Textbooks in Context of State Historical Policy during Cold War (1945–1991)https://orcid.org/0000-0002-0624-6701ЧеликА.ÇelikA.

Челик Ахмет – доцент кафедры истории  (история Турецкой Республики) Института социальных наук 

Элязыг

Ahmet Çelik – Associate Professor, Department of History (History of the Turkish Republic), Institute of Social Sciences 

Elazığ

ahmetcelik2@firat.edu.trhttps://orcid.org/0009-0009-4685-585XБингёльХ.BingölH.

Бингёль Харун – магистрант кафедры истории  (история Турецкой Республики) Института социальных наук 

Элязыг

Harun Bingöl – Master's degree student,  Department of History (History of the Turkish Republic), Institute of Social Sciences 

Elazığ

e.harun.bingol@gmail.comФыратский университетТурцияFırat UniversityTurkey202629052026154560588Copyright © Челик А., Бингёль Х., 20262026Челик А., Бингёль Х.Çelik A., Bingöl H.Данная работа распространяется под лицензией Creative Commons Attribution 4.0.This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 License.https://www.nauka-dialog.ru/jour/article/view/7153

Настоящее исследование посвящено анализу того, каким образом внешне- и внутриполитические ориентации Турции в период Холодной войны (1945—1991) формировали восприятие Советской России и России в целом, а также тому, как данный процесс отражался в школьных учебниках истории. Целью данного исследования стало выявление особенностей образа России, представленного в учебниках истории, который изменялся под воздействием трансформаций внутренней и внешней политики в период Холодной войны. Исследование также направлено на объяснение того, как данный образ отражался в дискурсе исторического образования, соответствуя политической атмосфере эпохи и служа определённым целям. Материал исследования составляют учебники истории, использовавшиеся в системе образования Турции в рассматриваемый период. Результаты контент-анализа показывают, что нарратив о России в учебниках истории тесно связан с идеологическими установками и внешнеполитическими предпочтениями Турции. Исследование также демонстрирует, что историческое образование функционирует не только как средство передачи знаний, но и как инструмент формирования коллективной памяти и идентичности. В работе в сравнительной перспективе анализируется, каким образом внешнеполитические ориентиры, сформированные в Турции в условиях Холодной войны, а также внутренние политические и социальные процессы отражались на репрезентации образа России и Советского Союза в учебниках истории.

This study examines how Turkey’s external and internal political orientations during the Cold War (1945–1991) shaped the perception of Soviet Russia and Russia in general, as well as how this process was reflected in school history textbooks. The aim of the research is to identify the distinctive features of the image of Russia presented in these textbooks, which evolved under the influence of changes in both domestic and foreign policy during the Cold War. The study also seeks to explain how this image was represented in the discourse of historical education, aligning with the political atmosphere of the time and serving specific objectives. The research material consists of history textbooks used in Turkey’s educational system during the specified period. The results of the content analysis indicate that the narrative about Russia in these textbooks is closely linked to Turkey’s ideological frameworks and foreign policy preferences. Furthermore, the study demonstrates that historical education functions not only as a means of knowledge transmission but also as a tool for shaping collective memory and identity. The paper provides a comparative analysis of how Turkey’s foreign policy orientations, formed under the conditions of the Cold War, as well as internal political and social processes, influenced the representation of Russia and the Soviet Union in history textbooks.

Холодная войнаТурцияобраз Россииисторическое образованиешкольные учебникиколлективная памятьCold WarTurkeyimage of Russiahistorical educationschool textbookscollective memoryReferencesАлиева С. И. Турция и тюркский мир в российских учебниках истории / С. И. Алиева // Постсоветские исследования. — 2021. — Т. 4. — № 1. — С. 7—21. — DOI: 10.34905/PC.2021.24.1.002.Ahmad, F. (1996). Demokrasi Sürecinde Türkiye 1945—1980. İstanbul: Hil Yayın. 335 s. ISBN 975-7639-19-7. (In Turkish.).Россия в учебниках истории стран Ближнего и Постсоветского Востока, Китая : реферативный сборник / ИНИОН РАН ; отв. ред. В. А. Аватков. — Москва : ИНИОН РАН, 2024. — 155 с. — ISBN 978-5-248-01107-0.Akandere, O., Yıldız, N. (2017). Köy enstitülerinin ideolojik yapısı. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, 17 (35): 275—316. (In Turkish.).Широкорад А. Б. Россия и Турция : анатомия противостояния / А. Б. Широкорад. — Москва : Вече, 2016. — 432 с. — ISBN 978-5-4444-2343-7.Akşin, S. (2023). Kısa 20. Yüzyıl Tarihi. İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları. 312 s. ISBN 978-625-405-512-2. (In Turkish.).Ahmad F. Demokrasi Sürecinde Türkiye 1945—1980 / F. Ahmad. — İstanbul : Hil Yayın, 1996. — 335 s. — ISBN 975-7639-19-7.Akşin, S. (2022). Kısa Türkiye Tarihi. İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları. 400 s. ISBN 978-625-405-718-8. (In Turkish.).Akandere O. Köy enstitülerinin ideolojik yapısı / O. Akandere, N. Yıldız // Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi. — 2017. — Т. 17. — № 35. — S. 275—316.Aktaş, Ö. (2013). Osmanlı Devleti’nden Türkiye Cumhuriyeti’ne tarih ders kitaplarında Rusya imgesi. Milli Eğitim, 43 (199): 186—206. (In Turkish.).Akşin S. Kısa Türkiye Tarihi / S. Akşin. — İstanbul : İş Bankası Kültür Yayınları, 2022. — 400 s. — ISBN 978-625-405-718-8.Alieva, S. I. (2021). Turkey and the Turkic world in Russian history textbooks. Post-Soviet studies, 4 (1): 7—21. DOI: 10.34905/PC.2021.24.1.002. (In Russ.).Akşin S. Kısa 20. Yüzyıl Tarihi / S. Akşin. — İstanbul : İş Bankası Kültür Yayınları, 2023. — 312 s. — ISBN 978-625-405-512-2.Althusser, L. (2010). İdeoloji ve Devletin İdeolojik Aygıtları. İstanbul: İthaki Yayınları. 168 s. ISBN 978-605-375-135-9. (In Turkish.).Aktaş Ö. Osmanlı Devleti’nden Türkiye Cumhuriyeti’ne tarih ders kitaplarında Rusya imgesi / Ö. Aktaş // Milli Eğitim. — 2013. — Т. 43. — № 199. — S. 186—206.Armaoğlu, F. (2018). 20. Yüzyıl Siyasi Tarihi (1914—1995). İstanbul: Kronik Kitap. 960 s. ISBN 978-975-2430-25-3. (In Turkish.).Althusser L. İdeoloji ve Devletin İdeolojik Aygıtları / L. Althusser. — İstanbul : İthaki Yayınları, 2010. — 168 s. — ISBN 978-605-375-135-9.Arslan, L., Aysal, N. (2021). Siyasal ve kültürel diplomasi sarmalında Türk Amerikan ilişkilerinin gelişimi. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 18 (42): 6001—6024. DOI: 10.17522/opus.904838. (In Turkish.).Armaoğlu F. 20. Yüzyıl Siyasi Tarihi (1914—1995) / F. Armaoğlu. — İstanbul : Kronik Kitap, 2018. — 960 s. — ISBN 978-975-2430-25-3.Aslan, Z., Erdoğan, S. (2021). Demokrat Parti döneminde Türkiye–SSCB ilişkileri. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, 21 (42): 295—317. (In Turkish.).Arslan L. Siyasal ve kültürel diplomasi sarmalında Türk Amerikan ilişkilerinin gelişimi / L. Arslan, N. Aysal // OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi. — 2021. — Т. 18. — № 42. — S. 6001—6024. — DOI: 10.17522/opus.904838.Assmann, J. (2015). Kültürel Bellek. İstanbul: Ayrıntı Yayınları. 400 s. ISBN 978-975-539-117-3. (In Turkish.).Aslan Z. Demokrat Parti döneminde Türkiye–SSCB ilişkileri / Z. Aslan, S. Erdoğan // Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi. — 2021. — Т. 21. — № 42. — S. 295—317.Avatkov, V. A. (ed.). (2024). Russia in the textbooks of the history of the countries of the Near and Post-Soviet East, China: an abstract collection. Moscow: INION RAS. 155 p. ISBN 978-5-248-01107-0. (In Russ.).Assmann J. Kültürel Bellek / J. Assmann. — İstanbul : Ayrıntı Yayınları, 2015. — 400 s. — ISBN 978-975-539-117-3.Boyer, P., Wertsch, J. W. (2015). Zihinde ve kültürde bellek. İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları. 264 s. ISBN 978-605-332-120-0. (In Turkish.).Boyer P. Zihinde ve kültürde bellek / P. Boyer, J. W. Wertsch. — İstanbul : İş Bankası Kültür Yayınları, 2015. — 264 s. — ISBN 978-605-332-120-0.Boykoy, S. (2011). Türkiye’de 1939—1945 yıllarında tarih öğretim programları. U.Ü. Sosyal Bilimler Dergisi, 12 (21): 157—181. (In Turkish.).Boykoy S. Türkiye’de 1939—1945 yıllarında tarih öğretim programları / S. Boykoy // U.Ü. Sosyal Bilimler Dergisi. — 2011. — Т. 12. — № 21. — S. 157—181.Canar, B. (2018). SSCB–Türkiye İlişkilerinde Kıbrıs Sorunu. ViraVerita, 8: 223—246. (In Turkish.).Canar B. SSCB–Türkiye İlişkilerinde Kıbrıs Sorunu / B. Canar // ViraVerita. — 2018. — № 8. — S. 223—246.Çelik, A. (2020b). Soğuk Savaş’ın Oluşum Süreci ve Türkiye’ye Etkileri. İstanbul: Hiperyayın. 234 s. ISBN 978-605-281-323-9. (In Turkish.).Çelik A. Soğuk savaşın başlarında Türkiye’de anti-komünizm / A. Çelik // Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. — 2020a. — Т. 30. — № 1. — S. 399—411.Çelik, A. (2020a). Soğuk savaşın başlarında Türkiye’de anti-komünizm. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 30 (1): 399—411. (In Turkish.).Çelik A. Soğuk Savaş’ın Oluşum Süreci ve Türkiye’ye Etkileri / A. Çelik. — İstanbul : Hiperyayın, 2020b. — 234 s. — ISBN 978-605-281-323-9.Derman, G. S., Kurban, V. (2015). Türkiye’nin SSCB ve ABD ile ilişkileri. SDÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 35: 19—46. (In Turkish.).Derman G. S. Türkiye’nin SSCB ve ABD ile ilişkileri / G. S. Derman, V. Kurban // SDÜ Sosyal Bilimler Dergisi. — 2015. — № 35. — S. 19—46.Güler, Y. (2004). II. Dünya Harbi Sonrası Türk–Amerikan İlişkileri. Gazi Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5 (2): 209—224. (In Turkish.).Güler Y. II. Dünya Harbi Sonrası Türk–Amerikan İlişkileri / Y. Güler // Gazi Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. — 2004. — Т. 5. — № 2. — S. 209—224.Gülmez, N., Tahancı, B. (2014). U-2 uçak krizi. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, 14 (28): 225—252. (In Turkish.).Gülmez N. U-2 uçak krizi / N. Gülmez, B. Tahancı // Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi. — 2014. — Т. 14. — № 28. — S. 225—252.Gürün, K. (1991). Türk-Sovyet İlişkileri (1920—1953). Ankara: Türk Tarih Kurumu. 384 s. ISBN 975-16-0418-7. (In Turkish.).Gürün K. Türk-Sovyet İlişkileri (1920—1953) / K. Gürün. — Ankara : Türk Tarih Kurumu, 1991. — 384 s. — ISBN 975-16-0418-7.Halbwachs, M. (2023). Kolektif Bellek. İstanbul: Pinhan Yayıncılık. 224 s. ISBN 978-605-72546-7-2. (In Turkish.).Halbwachs M. Kolektif Bellek / M. Halbwachs. — İstanbul : Pinhan Yayıncılık, 2023. — 224 s. — ISBN 978-605-72546-7-2.Hale, W. (2003). Türk Dış Politikası 1774—2000. İstanbul: Mozaik. 424 s. ISBN 975-8648-15-X. (In Turkish.).Hale W. Türk Dış Politikası 1774—2000 / W. Hale. — İstanbul : Mozaik, 2003. — 424 s. — ISBN 975-8648-15-X.Hasanov, B. (2016). İbn Haldun’da asabiyet kavramı. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 15 (59): 1437—1446. (In Turkish.).Hasanov B. İbn Haldun’da asabiyet kavramı / B. Hasanov // Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi. — 2016. — Т. 15. — № 59. — S. 1437—1446.Hobsbawm, E. (2011). Kısa 20. Yüzyıl. İstanbul: Everest Yayınları. 448 s. ISBN 978-975-289-799-5. (In Turkish.).Hobsbawm E. Kısa 20. Yüzyıl / E. Hobsbawm. — İstanbul : Everest Yayınları, 2011. — 448 s. — ISBN 978-975-289-799-5.İlyas, A. (2015). Johnson Mektubu. Sosyal Bilimler Dergisi, 10: 163—177. (In Turkish.).İlyas A. Johnson Mektubu / A. İlyas // Sosyal Bilimler Dergisi. — 2015. — № 10. — S. 163—177.Kısakürek, N. F. (1962). Türkiye’de Komünizma ve Köy Enstitüleri. İstanbul: Doğan Güneş. 132 s. (In Turkish.).Kısakürek N. F. Türkiye’de Komünizma ve Köy Enstitüleri / N. F. Kısakürek. — İstanbul : Doğan Güneş, 1962. — 132 s.Koca, M. (2018). 68 Öğrenci Olayları. Birey ve Toplum, 8 (1): 87—109. (In Turkish.).Koca M. 68 Öğrenci Olayları / M. Koca // Birey ve Toplum. — 2018. — Т. 8. — № 1. — S. 87—109.Koca, M. (2021). Türk sağının 68 olayları üzerinden komünizme bakışı. Eğitim ve Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi. 52—82. (In Turkish.).Koca M. Türk sağının 68 olayları üzerinden komünizme bakışı / M. Koca // Eğitim ve Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi. — 2021. — S. 52–82.Kurat, A. N. (1987). Dünya Tarihi: Rusya Tarihi. Ankara: Türk Tarih Kurumu. 632 s. ISBN 978-975-1604-70-9. (In Turkish.).Kurat A. N. Dünya Tarihi : Rusya Tarihi / A. N. Kurat. — Ankara : Türk Tarih Kurumu, 1987. — 632 s. — ISBN 978-975-1604-70-9.Kurban, V. (2014). 1950—1960 yıllarında Türkiye–SSCB ilişkileri. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, 14 (28): 253—282. (In Turkish.).Kurban V. 1950—1960 yıllarında Türkiye–SSCB ilişkileri / V. Kurban // Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi. — 2014. — Т. 14. — № 28. — S. 253—282.Oran, B. (ed.). (2009). Türk Dış Politikası, 1. İstanbul: İletişim Yayınları. 936 s. ISBN 978-975-0504-56-5. (In Turkish.).Oran B. (ed.). Türk Dış Politikası / B. Oran (ed.). — İstanbul : İletişim Yayınları, 2009. — Т. 1. — 936 s. — ISBN 978-975-0504-56-5.Oran, B. (ed.). (2010). Türk Dış Politikası, 2. İstanbul: İletişim Yayınları. 816 s. ISBN 978-975-0504-57-2. (In Turkish.).Oran B. (ed.). Türk Dış Politikası / B. Oran (ed.). — İstanbul : İletişim Yayınları, 2010. — Т. 2. — 816 s. — ISBN 978-975-0504-57-2.Ortaylı, İ. (2023). Türkiye’nin Yakın Tarihi. İstanbul: Kronik Kitap. 304 s. ISBN 978-625-8431-93-9. (In Turkish.).Ortaylı İ. Türkiye’nin Yakın Tarihi / İ. Ortaylı. — İstanbul : Kronik Kitap, 2023. — 304 s. — ISBN 978-625-8431-93-9.Şahin, M., Soysal, M. (2018). Türkiye’de tarih ders kitaplarında Sovyet/Rus imgesi. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11 (61): 332—339. (In Turkish.).Şahin M. Türkiye’de tarih ders kitaplarında Sovyet/Rus imgesi / M. Şahin, M. Soysal // Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi. — 2018. — Т. 11. — № 61. — S. 332—339.Shirokorad, A. B. (2016). Russia and Turkey: the anatomy of confrontation. Moscow: Veche. 432 p. ISBN 978-5-4444-2343-7. (In Russ.).Topsakal İ. Tarihi süreçte Rusya-Türkiye ilişkileri / İ. Topsakal // Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi. — 2016. — Т. 3. — № 2. — S. 33—53.Topsakal, İ. (2016). Tarihi süreçte Rusya–Türkiye ilişkileri. Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 3 (2): 33—53. (In Turkish.).

The authors declare that there are no conflicts of interest present.